Thời cuộc (2026)
Nhập thế
Tại sao phải hiểu thời cuộc, nhất là khi đã chọn con đường tu đạo? Chẳng phải người tu chỉ cần giữ tâm thanh tịnh, gác lại chuyện thế gian?
Tớ từng trăn trở rất nhiều về điều này. Rồi nhận ra, nếu không dấn thân, không hiểu sự đời biến thiên ra sao, thì việc lánh đời thực chất chỉ là trốn chạy. Đó là cách lẩn tránh dục vọng chứ không phải đối diện để vượt qua.
Muốn tâm thực sự an, ta cần hiểu rõ thực tại và thời cuộc. Chỉ khi thấy rõ bức tranh xung quanh, ta mới đối diện được với lòng ham muốn và tìm cách chế ngự nó. Làm sao biết mình có màng cảnh xa hoa nếu chưa từng nếm trải? Làm sao thấm thía mặt trái của vinh hoa nếu chưa từng va vấp? Và làm sao dám nhận mình thấu đạt chân lý, ngộ đạo nếu chưa từng đi qua thực tại?
Những câu hỏi
Tớ tâm niệm đạo như dòng nước, người theo đạo mượn sức nước để xuôi dòng ngắm nhìn thiên hạ. Nhưng nếu chẳng biết nước chảy bề nào, lấy cơ sở gì để căng buồm ra khơi?
Ngày trước, khi mới biết tư duy, tớ thấy quanh mình có quá nhiều thứ phải học. Đôi lúc tự hỏi: Tại sao lại sinh ra trong thời đại này, ở mảnh đất này, với môi trường này? Mọi thứ dường như đã được an bài theo một trật tự sắp đặt sẵn: ổn định thì dễ, bứt phá thì không. Thành công đôi khi chẳng đo bằng năng lực, mà lại phụ thuộc vào việc ai nhanh chân chiếm chỗ trước, hay có khi chỉ đơn giản là nhờ sinh sớm hơn một vài năm.
Nhưng gần đây, tớ cảm nhận được một dòng chảy ngầm báo hiệu sự chuyển đổi lớn. Cảm thấy thật may mắn khi được chứng kiến, trải nghiệm và chiêm nghiệm sự giao thời này. Một trật tự mới đang hình thành. Đáng tiếc, vẫn có những người ôm khư khư hệ niềm tin cũ – những điều từng đúng trong quá khứ – coi đó là chân lý bất di bất dịch. Hậu quả là họ không thể thích nghi, rồi quay ra bài xích cái mới.
Vì vậy, tớ ghi lại những dòng này (đầu năm 2026) để kiểm chứng những nhận định của mình trong tương lai. Và cũng để xem, liệu tớ có tìm được lối đi riêng giữa dòng chảy thời cuộc hay không.
Các thay đổi lớn
Trí tuệ nhân tạo (AI)
AI sẽ định hình lại hoàn toàn cách chúng ta sống và làm việc. Cuộc đua AI hiện nay không đơn thuần là sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo, mà là cuộc chiến giữa các công ty công nghệ lớn với nguồn lực khổng lồ nhằm thâu tóm thị trường. Do đó, đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn là bài toán kinh tế và chính trị.
Trước mắt, AI sẽ dần thay thế các công việc gắn liền với máy tính, màn hình, bàn phím và chuột – bởi đó là môi trường tự nhiên của nó. Xa hơn, nó sẽ bước ra thế giới vật lý thông qua những robot có khả năng cảm nhận và hành động linh hoạt như con người. Giờ đây, rào cản không còn là tính khả thi của công nghệ. Câu hỏi cốt lõi là: Động lực kinh tế ở đâu? Sự đánh đổi giữa chi phí và lợi nhuận ra sao? Các gã khổng lồ công nghệ sẽ tính toán điều này để quyết định lĩnh vực tiếp theo cần thâu tóm.
Sự trỗi dậy của Phương Đông
Thế giới đã trải qua một thời kỳ mà văn minh phương Tây thống trị toàn diện, từ khoa học kỹ thuật, kinh tế, chính trị đến văn hóa. Dù gọi là “dài”, nhưng 200 năm ấy đặt cạnh 4000 năm lịch sử nhân loại cũng chỉ là một nút thắt nhỏ trên sợi dây vô tận. Có lẽ sự “dài” ở đây nên lấy số thế hệ làm thước đo. Trước kia, tớ thấy Nguyễn Du ở rất xa trong quá khứ, nhưng ngẫm kỹ lại, thời đại của ông thật ra cũng chẳng cách chúng ta bao xa. Trong 《Độc Tiểu Thanh ký》, ông từng than:
Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa,
Người đời ai khóc Tố Như chăng?
Tính từ thời điểm đó đến nay cũng gần trọn 300 năm! Vậy khoảng thời gian 200 năm kia – hệ quy chiếu đủ dài để ta mặc định nó là chân lý, là luật lệ – liệu có thực sự đáng kể? Nếu coi 200 năm chỉ là một cái chớp mắt, thì lịch sử loài người sẽ còn bao nhiêu lần chớp mắt như thế nữa?
Từ đó, tớ đi đến nhận định thứ hai: Chúng ta đang chứng kiến sự trỗi dậy của Phương Đông, đặc biệt là Trung Quốc. Có rất nhiều luận cứ chứng minh điều này mà cậu có thể tự tìm hiểu. Thời gian sẽ trả lời, bài viết này sẽ còn lưu lại, và đến khi mọi thứ đã quá rõ ràng thì mọi phản bác sẽ trở nên vô nghĩa.
Tớ chỉ có một lời khuyên: Khi mổ xẻ vấn đề này, hãy bỏ qua lăng kính chủ quan của một người Việt. Quan trọng hơn cả, đừng đánh giá bằng những lát cắt tĩnh của hiện tại, mà hãy nhìn vào gia tốc thay đổi của nó.
Vị thế của Việt Nam
Hiện nay, không hiếm người mang tư tưởng “tự nhục”. Sau khi ra nước ngoài, chứng kiến sự tiến bộ của Tây của Tàu, họ quay về và hụt hẫng với thực tế trong nước. Nhiều người tự nhận mình uyên bác, thích đưa ra lời khuyên chính phủ phải làm thế này, phải bắt chước thế kia. Khi thực tế không như kỳ vọng, niềm tin sứt mẻ, họ tự cho mình đặc quyền đứng trên cao để phán xét, với tâm thế: “Tôi đã trải nghiệm những thứ các người chưa từng, tôi hiểu những thứ các người không thể thấy được”.
Một lần nữa, tớ muốn nhắc lại: Hãy gác định kiến cá nhân sang một bên. Đừng dùng hình ảnh của hiện tại để so sánh, mà hãy dùng tốc độ phát triển làm thước đo. Khi đó, cậu sẽ thấy một Việt Nam rất khác, đi kèm với một hệ tiêu chuẩn đánh giá phù hợp hơn cho một quốc gia đang vươn lên, thay vì áp đặt góc nhìn từ một quốc gia đã ở đỉnh cao.
Ngay trong Việt Nam, cán cân kinh tế giữa hai miền Nam - Bắc cũng sẽ có những dịch chuyển. Sự thay đổi này xuất phát từ thành quả của việc đầu tư đồng đều vào giáo dục – một chiến lược mà Trung Quốc đã làm rất tốt suốt 20 năm qua. Chúng ta từng đánh mất một hai thế hệ vì chiến tranh, nhưng giờ đây, Việt Nam đang bước vào giai đoạn gặt hái quả ngọt của quy luật tất yếu về bình đẳng trong giáo dục.
Kết
Lời lẽ trên có thể sẽ gây ra nhiều tranh cãi. Ngay cả tớ cũng không bằng lòng với một số tư duy phiến diện của Trung Quốc, hay thói manh mún, vụ lợi của một bộ phận quan chức Việt Nam. Nhưng nghĩ rộng ra, quá trình chuyển đổi nào cũng đòi hỏi thời gian để tự điều chỉnh; một hay hai thế hệ đổi thay cũng chỉ dài bằng một cái chớp mắt của lịch sử.
Vậy nên, thay vì buông lời cay nghiệt hay cố chứng tỏ mình đúng, mình ưu việt hơn, tại sao ta không nương theo dòng nước, xuôi mái chèo và tự tại ngắm nhìn thiên hạ?