Giá trị của đám đông
Tiền của ai dễ lấy nhất
Phụ nữ sợ xấu. Bố mẹ sợ con dốt. Người già sợ chết. Đàn ông sợ thất bại. Nỗi sợ nào cũng có kẻ biết cách biến thành tiền.
Tiền của đàn ông háo sắc, tiền của phụ nữ yêu sắc đẹp, tiền dành cho giáo dục con trẻ, tiền của người già vì sức khoẻ, tiền của kẻ lười muốn đi đường tắt, tiền của người cô đơn dành cho thú cưng — tất cả đều vận hành theo cùng một nguyên lý: nỗi sợ và khao khát là hai mặt của một đồng xu.
Cơn sốt hoa Tulip
Để hiểu sự điên rồ của đám đông, tớ đưa cậu về thế kỷ 17, tại Hà Lan.
Đầu thế kỷ 16, Hà Lan bước vào kỷ nguyên giao thương rực rỡ. Hoa Tulip được nhập khẩu từ Đế chế Ottoman nhanh chóng thu hút giới thượng lưu vì sự khan hiếm và vẻ đẹp của nó. Có thời điểm, một bông Semper Augustus được bán với giá 10.000 guilder — tương đương một ngôi nhà sang trọng, khoảng 750.000 USD ngày nay.
Hendrik Pot《Flora’s Wagon of Fools》- Hendrik Pot《Chuyến xe ngu ngốc của Flora》
Nhà thơ Abraham Cowley từng ví von:
Hoa Tulip có thể sánh như vàng, bạc, gấm vóc, lụa là.
Chỉ có những kẻ xứng đáng mới chiêm ngưỡng hết vẻ đẹp của nó.
Người dân đổ xô mua bán, bán nhà, vay mượn, đánh đổi tài sản quý giá để sở hữu những bông hoa hiếm hoi. Khoảng 5.000 người — tương đương 1% dân số lao động — từ quý tộc đến bình dân đều lao vào trồng và đầu cơ hoa Tulip. Thậm chí, hợp đồng hàng hoá hoa Tulip còn được niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Amsterdam.
Rồi tháng 2 năm 1637, những người am hiểu nhận ra sự không bền vững của thị trường và bắt đầu bán tháo. Hiệu ứng domino kéo giá rơi thẳng đứng hơn 99%.
《Prices of tulip bulbs 1634-1637 in the Netherlands》- 《Chỉ số giá của bong bóng hoa Tulip 1634-1637》
Cậu có thể nghĩ rằng những điều này chỉ xảy ra khi con người còn ít học. Nhưng ngay hôm nay — lan đột biến, meme coin — bản chất vẫn không khác gì mấy.
Tiền và lý do
Vậy tại sao con người lại điên cuồng và vô lý đến thế? Câu trả lời nằm ở hai chữ: tiền và lý do.
Dù một ý tưởng phi lý đến đâu, khi được hậu thuẫn bằng nguồn tài chính dồi dào, nó có thể được chấp nhận rộng rãi. Một người nói, cậu nghĩ đó là xàm. Hai người nói, ba người nói, trăm người nói — cậu bắt đầu dao động. Đến khi một ông tiến sĩ nọ, vị giáo sư kia đứng ra bảo rằng thể loại này có giá trị nội tại, thì niềm tin cá nhân sẽ bị thử thách đáng kể.
Và nếu sự thay đổi quan điểm mang lại “quả ngọt” tài chính? Lúc đó cậu dễ rơi vào ảo tưởng về sự “thông minh” của chính mình.
Cái gì không mua được bằng tiền thì mua được bằng rất nhiều tiền.
Tớ nhớ một KOL chứng khoán từng kể:
Nhà đầu tư không thiếu tiền, họ chỉ cần một lý do.
Không biết trong năm nay công ty mình có những định hướng gì để nhà đầu tư có lý do xuống tiền?
“Nhà đầu tư” chỉ cần một lý do — một lý do phù hợp với hệ giá trị của họ. Người làm kỹ thuật tin vào luận điểm logic. Người làm tài chính chú trọng tiềm năng thị trường. Còn người mới? Họ bị mê hoặc bởi những câu chuyện tăng trưởng thần kỳ.
Nhưng cậu nên nhớ: lý do có thể được tạo ra bằng tiền.
Bơm và xả
Họ áp dụng chiến thuật bơm xả. Đạp bàn đạp để bánh xe lăn theo quán tính. Chỉ tốn công sức ban đầu, còn quán tính của đám đông sẽ đẩy nó đi rất xa.
Rồi họ thu tiền từ những “khoảng trượt quán tính” đó, bằng những thuật ngữ mỹ miều: “trào lưu”, “cuộc cách mạng”, “thời đại của…“, hay “chúng ta của sau này”.
Bánh xe lăn được bao xa phụ thuộc vào “chất lượng” của đám đông — niềm tin, sự cuồng tín, thu nhập, tri thức và độ chịu chơi của từng cá nhân.
Khi cậu tưởng mình khôn
Nhiều người tin rằng với sự phát triển của tri thức, đám đông ngày càng trở nên khôn ngoan hơn. Tớ không nghĩ vậy. Kiến thức càng nhiều, càng dễ bị lợi dụng.
Nhìn Bitcoin. Ban đầu, nó chỉ là một cuộc chơi tài chính. Nhưng sau vài vòng luân chuyển, những thế lực đứng sau đã có đủ tiền để thuê chuyên gia tạo ra sản phẩm mang lại giá trị thực trong thế giới Crypto.
Trong nền kinh tế tri thức, nghe thì có vẻ tuyệt vời khi người giỏi được trọng dụng. Nhưng ít ai nhắc đến một góc tối: cơ hội thăng tiến cho những người đi sau ngày càng khó khăn vì cạnh tranh gay gắt. Giới trẻ ngày càng giỏi, thu nhập tuyệt đối tăng lên, nhưng khao khát vươn lên cũng lớn dần. Cái họ cần chỉ là một lý do hợp lý theo nhận thức và thế giới quan của mình.
Và họ đang đánh vào đúng chỗ đó: FOMO — sợ bị bỏ lỡ, sợ thua kém, sợ bị tụt lại phía sau những hình mẫu “tinh hoa”.
Sau này, tớ nghĩ có lẽ họ sẽ đánh vào chỗ khác: cảm giác thỏa mãn cái tôi — “Tôi sẽ là một thứ gì đó khác biệt.” Nhưng thử nghĩ xem, nếu ai cũng cho mình là khác biệt, thì liệu có ai thực sự khác biệt không?
Nương theo con nước
Phải nhận biết được tính chất đám đông, giá trị mà đám đông tin tưởng — dù chính cậu có thể không tin vào nó. Bỏ đi cái tôi, coi đây chỉ là một cuộc dạo chơi.
Đừng bao giờ lấy cứng chọi cứng. Dù cậu giỏi cỡ nào cũng không địch lại được đám đông — trừ khi cậu tự tạo được hoặc tận dụng được nó.
Xem đám đông như nước triều, có lên có xuống. Nắm được quy luật, theo con nước mà đi.
Hãy tin nhưng đừng bám víu.